Czy świat potrzebuje nowej konstytucji? Prof. Joyeeta Gupta, ekspertka w dziedzinie sprawiedliwości klimatycznej i współautorka raportów IPCC, chce stworzyć globalny dokument określający wspólne prawa, obowiązki i zasady odpowiedzialności za przyszłość planety. Nie będzie to konstytucja państwowa ani kolejny międzynarodowy traktat negocjowany wyłącznie przez rządy. Do jej współtworzenia zaproszeni są wszyscy, niezależnie od wieku, kraju zamieszkania czy wykształcenia. Wystarczy napisać esej opisujący świat, w którym chcielibyśmy żyć, oraz wartości, które powinny stanowić podstawę globalnego porządku. Inicjatywa jest częścią Global Constitution Project, prowadzonego przez prof. Guptę w ramach Open Science Justice Lab.

Przeczytaj też: Kopalnie litu potrzebne od zaraz

Pomysł nie ogranicza się do ochrony klimatu. Chodzi o przebudowę sposobu myślenia o globalnej gospodarce, podziale zasobów i odpowiedzialności za środowisko. Gupta zwraca uwagę na fundamentalną nierówność transformacji energetycznej, w której to zamożni obywatele mogą korzystać z publicznych dopłat do fotowoltaiki czy innych technologii niskoemisyjnych, podczas gdy osoby o niższych dochodach często nie mają kapitału, by z nich skorzystać. Podobny problem występuje w skali międzynarodowej. Według przywoływanych przez badaczkę analiz około 78 proc. zasobów paliw kopalnych znajduje się na obszarze globalnego Południa. Jeżeli państwa rozwijające się nie otrzymają finansowego i technologicznego wsparcia w przechodzeniu na czystą energię, będą nadal wykorzystywać własne zasoby kopalne. Zdaniem Gupty bogate kraje powinny więc nie tylko szybciej odchodzić od paliw kopalnych, ale także pomóc innym państwom sfinansować transformację.

Przeczytaj też: Farmy wiatrowe a ochrona ptaków w Polsce

Projekt ma również wymiar prawny. Jedną z proponowanych nadrzędnych zasad jest „nie wyrządzaj krzywdy” – zarówno innym ludziom, jak i środowisku oraz przyszłym pokoleniom. Gupta wskazuje, że obecny system międzynarodowy nie radzi sobie z egzekwowaniem odpowiedzialności za szkody środowiskowe, a interesy gospodarcze i polityczne często przeważają nad długoterminowym bezpieczeństwem planety. Na przygotowanie projektu przeznaczyła 1,5 mln euro otrzymane w 2023 r. w ramach holenderskiej Nagrody Spinozy. Jej ambicją jest przedstawienie globalnej konstytucji w 2045 r., dokładnie sto lat po podpisaniu Karty Narodów Zjednoczonych. Zebrane eseje będą analizowane przez zespół ekspertów, który przełoży społeczne postulaty na propozycje zasad i ram prawnych.

Gdzie można wziąć udział?

⁠Global Constitution Project – formularz i informacje o inicjatywie

Na mapie globalnych współtwórców konstytucji widnieje na razie tylko jedna pozycja z Polski.

Na podst. PAP i Research Project Global Constitution

Zdj. Professor Joyeeta Gupta, Studio Oostrum, Dutch Research Council (NWO)